علائم ADHD: چطور بفهمیم فرزندمان به آن مبتلاست؟
انواع ADHD
انواع اصلی اختلال ADHD
به طور کلی ADHD در سه نوع مورد بررسی قرار می‌گیرد: کمبود توجه (ناتوانی در حفظ تمرکز)، بیش‌فعالی (حرکت بیش‌ازحد که با محیط مناسب نیست) و تکانشگری (اعمال عجولانه که در لحظه بدون فکر اتفاق می‌افتد). و نوع بیش‌فعالی مختلط که علایم هر دو نوع فوق را دارا می‌باشد.
ویژگی های هر یک از انواع ADHD
ویژگی اصلی این اختلال رفتارهایی است که از لحاظ اجتماعی مناسب محسوب نمی‌شوند، یعنی ممکن است موقعیت‌های اجتماعی را تا حدودی مختل کند. این موقعیت‌های اجتماعی می‌توانند، خانواده، مدرسه یا هر جای دیگری باشند که در آنجا، غیر از کودک، فرد دیگری نیز حضور دارد.
علایم ADHD نوع بی‌توجهی غالب
ویژگی اصلی این نوع ADHD پرت شدن حواس به آسانی است. فرد نمی‌تواند توجه خود را به مدت زیاد به چیزی معطوف کند، به جزئیات توجه نمی‌کند و نمی‌تواند کارها را به پایان برساند یا به‌زور و به‌طور سرسری به پایان می‌رساند. کودکان مبتلا به این نوع ADHD در مقایسه با کودکان مبتلا به نوع بیش‌فعالی مشکلات رفتاری و تکانشگری کمتری دارند اما در عوض ممکن است از سوی دوستان خود افرادی تنبل، خیال‌باف، مضطرب و یا خجالتی توصیف شوند.
علائم ADHD نوع تکانشگری غالب
ویژگی اصلی این نوع ADHD فعالیت‌های حرکتی زیاد است تکان دادن مرتب و مداوم بدن دست‌ها یا پاها، دائماً به این‌طرف و آن‌طرف رفتن و انجام دادن حرکات فیزیکی. فرد نمی‌تواند توجه خود را به مدت زیاد حفظ کند به‌راحتی حواسش پرت می‌شود، تکانشی عمل می‌کند و نمی‌تواند خودش را کنترل کند.
کودکان مبتلابه این نوع ADHD مشکلات رفتاری بیشتری دارند و همکلاسی‌هایشان آن‌ها را اغلب برای دوستی انتخاب نمی‌کنند همچنین تعداد حوادث منجر به جراحت یا آسیب در آن‌ها زیاد است.
علائم ADHD از نوع نشانه‌های مرکب
احتمالاً رایج‌ترین نوع است در این نوع ADHD فرد معیارهای نوع بیش فعالی و نوع بی‌توجهی را هم‌زمان دارد.
مشخصه‌های مشترک در انواع ADHD
عدم توجه به جزئیات
در تمام انواع ADHD، فرد ممکن است توجه کافی به جزئیات نداشته باشد و به‌راحتی اشتباهات ساده انجام دهد. این ویژگی در هر دو گروه بی‌توجهی و بیش‌فعالی مشاهده می‌شود.
دشواری در پایان دادن به کارها
یکی از ویژگی‌های مشترک در همه انواع ADHD، ناتوانی در تکمیل پروژه‌ها یا وظایف است. افراد مبتلا ممکن است شروع به کار کنند اما در وسط مسیر آن را رها کنند.
کاهش توانایی در مدیریت زمان
افراد مبتلا به ADHD معمولاً در مدیریت زمان خود مشکل‌دارند. آن‌ها ممکن است کارها را پشت گوش بیندازند و در تنظیم اولویت‌ها و انجام فعالیت‌ها در زمان مناسب دچار مشکل شوند.
علائم اصلی ADHD
بی‌توجهی
شش نشانه دست‌کم به مدت 6 ماه که با سطح رشد ناهماهنگ است و ایجاد اختلال در فعالیت‌های اجتماعی، تحصیلی کرده است.
- نمی‌تواند به جزئیات توجه دقیق کند.
- در حفظ کردن توجه مشکل دارد.
- وقتی با او مستقیم صحبت می‌کنید به نظر می‌رسد گوش نمی‌دهد.
- دستورالعمل‌ها را دنبال نمی‌کند.
- در سازمان دادن به تکالیف و فعالیت‌ها مشکل دارد.
- از پرداختن به تکالیف ذهنی اجتناب می‌کند.
- به راحتی حواسش پرت می‌شود.
- در فعالیت‌های روزانه فراموش‌کار است.
بیش‌فعالی وتکانش‌گری
شش نشانه دست‌کم به مدت 6 ماه که با سطح رشد ناهماهنگ است و ایجاد اختلال در فعالیت‌های اجتماعی، تحصیلی کرده است.
- اغلب دست و پاها بی‌قرارند و در جای خود وول می‌خورد.
- اغلب صندلی خود را ترک می‌کند و نمی‌تواند نشسته و منتظر بماند.
- در موقعیت‌های نامناسب می‌دود یا از چیزی بالا می‌رود.
- نمی‌تواند ساکت بازی کند.
- اغلب در حال جنب‌وجوش است.
- بیش از اندازه صحبت می‌کند.
- قبل از اینکه سؤال تمام شود پاسخ را می‌دهد (نمی‌تواند منتظر بماند)
- منتظر نوبت ماندن برایش سخت است.
- اغلب مزاحم دیگران می‌شود (وسط بازی، گفتگو و… می‌پرد)
در نهایت باید اضافه کرد که تأخیرهای خفیف در رشد زبان، حرکتی یا اجتماعی مخصوص ADHD نیست ولی اغلب روی می‌دهند. ویژگی‌های مرتبط می‌تواند شامل تحمل کم ناکامی، تحریک‌پذیری یا تغییرپذیری خلق باشند. حتی در غیاب اختلال یادگیری خاص عملکرد تحصیلی یا شغلی اغلب معیوب است.
تفاوت ADHD با اختلالات دیگر
علائم اختلال اوتیسم چه فرقی با علائم ADHD دارد؟
افراد مبتلا به ADHD و آن‌هایی که به اوتیسم مبتلا هستند، بی‌توجهی، کژکاری اجتماعی و رفتاری که کنترل کردن آن دشوار است، نشان می‌دهند. کژکاری اجتماعی و طرد همسالان که در افراد مبتلا به ADHD دیده می‌شود باید از جدایی اجتماعی، انزوا و بی‌تفاوتی نسبت به نشانه‌های ارتباط چهره‌ای و صوتی که در افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم دیده می‌شود، متمایز شوند.
کودکان مبتلا به طیف اوتیسم ممکن است به دلیل ناتوانی در تحمل کردن تغییرات محیط اطراف خود، قشقرق راه بیندازند. در مقابل کودکان ADHD ممکن است به دلیل تکانشگری یا خویشتن‌داری ضعیف، بدرفتاری کنند و قشقرق راه بیندازند.
فرق بین اختلال لجبازی و نافرمانی با علائم ADHD چیست؟
افراد مبتلا به اختلال لجبازی و نافرمانی ممکن است در برابر کار یا تکالیف درسی که نیازمند اجرای شخصی هستند، مقاومت کنند. چراکه آن‌ها در برابر پیروی کردن از درخواست‌های دیگران مقاومت دارند. رفتار آن‌ها با منفی‌گرایی، خصومت و سرپیچی مشخص می‌شود.
این نشانه‌ها باید از عدم تمایل به مدرسه یا انجام تکالیف ذهنی دشوار، فراموش کردن دستورالعمل‌ها و تکانشگری در افراد مبتلا به ADHD متمایز شود.
علائم اختلال ADHD با چه اختلالات دیگری همراه است؟
هم‌زمانی اختلال نقص‌توجه/بیش‌فعالی با سایر اختلالات روان‌شناختی و جسمانی موضوعی پیچیده است که باید به‌طور دقیق و جامع موردتوجه قرار گیرد.
هم‌زمانی اختلال ADHD در بزرگ‌سالی نیز با اختلالاتی چون اختلالات خلقی مانند افسردگی و دوقطبی، اختلالات شخصیت (اختلال شخصیت ضداجتماعی، مرزی) و اختلالات جنسی نیز وجود دارد.