تک‌والدی چیست؟ علل، آمار و تأثیرات آن بر خانواده

تعریف تک‌والدی و انواع آن

خانواده به عنوان کوچکترین واحد جامعه همواره مورد توجه جامعه شناسان، روانشناسان و محققین بوده‌است. محققان در منابع علمی، خانواده را دو نفر یا بیشتر می‌دانند که با تولد، ازدواج، فرزندخواندگی یا زندگی مشترک در یک خانه کنار هم هستند. آنها خانواده را به انواع مختلفی تقسیم می‌کنند و یکی از این انواع، خانواده‌های تک‌والد است. مادر یا پدر در این خانواده‌ها، مسئولیت مراقبت از خود و فرزندانشان را بر عهده می‌گیرند.

اشکال مختلف تک‌والدی

این اصطلاح در مورد اشکال مختلف خانواده به کار برده شده است. که از آن میان می‌توان به خانواده‌های حاصل از طلاق، متارکه، بارداری خارج از عقد و ازدواج، مرگ، ترک خانه، زندانی شدن یکی از والدین، فرزندخواندگی، شرایط غیر قابل کنترل از قبیل اعزام همسر به دلایل شغلی و ترک خانواده توسط یکی از والدین اشاره کرد. از انواع مختلف خانواده‌های تک‌والد، خانواده‌های حاصل از طلاق و خانواده‌های تک‌والد حاصل از مرگ یکی از والدین، شایعتر از دیگر اشکال خانواده‌های تک‌والد دارند. و در اکثر موارد مادران تنها سرپرستی خانواده‌های تک‌والد را بر عهده دارند.

آمار جهانی تک‌والدی

این تنها شما نیستید که خانواده‌ای تک‌والد دارید. آمارها نشان می دهد که به صورت عمومی زندگی در این شکل از خانواده‌ها در سرتاسر جهان گسترش یافته‌است. در دهه‌های گذشته ظهور خانواده‌های تک‌والد، در سرتاسر جهان، که بر اثر طلاق و متارکه یا ترک همسر به وجود آمده، شیوع بیشتری داشته‌است. این پدیده در کشورهای در حال توسعه شامل چین، هند، اندونزی، اسرائیل، اردن، و ترکیه و ایران در حال افزایش است.

تک‌والدی در ایران و جهان

آمارهای اخیر نشان می دهد در این کشورها به طور متوسط از هر چهار کودک، یک کودک در خانواده‌ای تک‌والد پرورش می‌یابد. گزارش ها حاکی از آن است در میان کشورهای پیشرفته ایالات متحده آمریکا دارای بیشترین خانواده تک‌والد ‌است. در حالی که در آمریکای شمالی، اقیانوسیه و اروپا تقریباً یک پنجم کودکان در خانواده‌های تک‌والد زندگی می‌کنند. این پدیده در بسیاری کشورها در حال گسترش است، تا جایی که بسیاری کشورهای اروپایی پروژه‌هایی متناسب با رشد نرخ کودکان در خانواده‌هایی تک‌والد تا سال ۲۰۳۰ دارند. در حال حاضر در سطح جهانی، به طور متوسط از هر هفت کودک زیر ۱۸ سال یک کودک در خانواده تک‌والد به سر می‌برد. این در حالی است که ایالات متحده دارای بالاترین نرخ خانواده تک‌والد است، در آسیا و خاورمیانه نسبت به سایر قسمت‌های جهان کمترین خانواده‌های تک‌والد وجود دارند.

علل پیدایش پدیده تک‌والدی

پیش از این خانواده‌ها در به ندرت به چشم می‌خورد و ، دلیلی جز فوت یکی از والدین نداشت. نه تنها تشکیل خانواده‌های تک‌والد بر اساس انتخاب فردی صورت نمی‌گرفت بلکه بیشتر به صورت فاجعه و اجبار بیرونی در نظر گرفته می‌شد. درقرن بیست و یک عملاً ساختار خانواده از بسیاری جهات تحت تأثیر جامعه مدرن به سرعت در حال تغییر است. عواملی چون عوامل تاریخی، جمعیتی و اقتصادی در تغییر ساختار خانواده به سوی تک‌والدی نقش بسزایی دارند.

علل تاریخی

عوامل جمعیتی

ارتباط بین اقتصادهای صنعتی و تغییر و شکل‌دهی مجدد نقش‌های خانوادگی یکی از دلایل پیدایش این نوع خانواده‌هاست. که تمایل روزافزون به فردگرایی به آن دامن می‌زند. این‌ها عواملی هستند که در پی جامعه و اقتصاد مدرن به‌وجود آمده‌اندمده. دامنه این فردگرایی به قدری گسترش یافته که در همه زمینه‌ها به خصوص در زمینه اختلافات زناشویی نقش برجسته‌ای به خود اختصاص داده‌است. و موجب به وجود آمدن عدم اعتماد و ثبات در زندگی زناشویی شده‌است. تغییرات در یک جنبه از خانواده، به تغییرات بیشتر در دیگر جنبه‌های خانواده می‌گردد. تغییرات عمده‌ در ازدواج، طلاق، حضانت فرزندان، اشتغال زنان، وظایف والدین و روابط بین نسلی با بزرگسالان از جمله این تغییرات هستند. از آنجایی که این جنبه‌ها یکدیگر را تقویت می‌کنند ما شاهد تغییرات شگرفی در انتظارات هنجاری در زندگی خانوادگی هستیم.

علل اقتصادی

در اکثر جوامع، غالب خانواده‌های تک‌والدی در نتیجه ترک یا جدایی همسر به وجود می‌آیند. تأثیر عوامل اقتصادی بر ساختار خانواده را با یادآوری رخداد اقتصادی سال 1930 کالیفرنیا، می‌توان واضح تر توضیح داد. خانواده‌هایی که موقعیت اقتصادی به آنها آسیب زد، تغییرات بزرگی در نقش افرادشان دیدند، چون آنها توزیع قدرت و کار را در خانواده تغییر دادند. به این معنا که وقتی پدر خانواده شغلش را از دست داد و درآمدش کم شد، مادرها به بازار کار وارد شدند. یا اگر از قبل کاری داشتند، آن را گسترش دادند. در نتیجه، پدرها نفوذشان را از دست دادند و مادرها نفوذ بیشتری پیدا کردند. خانواده‌هایی که پیش از شرایط بد اقتصادی هم رفتار خوبی با هم نداشتند، طلاق، جدایی و دوری را بیشتر تجربه کردند و پیوندهای خانوادگی‌شان را سست‌تر کردند.